Het verschil tussen plassen en sproeien
In principe is sproeien ook plassen, maar het grote verschil tussen plassen en sproeien zit ’m in waarom de kat het doet. Een kat die sproeit doet dat in de regel om zijn territorium af te bakenen. Door ergens tegenaan te plassen, plaatst de kat een geurvlag waarmee hij zegt: ‘Dit is van mij.’ Sproeien doen katten vaak terwijl ze rechtop staan. Met trillende staart sproeien ze een straal urine, vaak recht achteruit tegen een verticaal oppervlak. Open (ongecastreerde) katers sproeien, maar er zijn ook gecastreerde katers en ook poezen die het doen. Plassen gebeurt meestal gehurkt. Vaak zie je dat de kat voordat hij plast even graaft en na de kleine boodschap begraaft hij zijn plasje. Gesproeide urine wordt niet begraven. 

Eerst naar de dierenarts
Een kat kan onzindelijk worden als hij pijn heeft bij het plassen of poepen, als hij niet meer op de bak kan door een lichamelijk probleem, of doordat hij niet graag op zijn bak gaat, bijvoorbeeld omdat die te klein is. Katten met blaasgruis, blaasontsteking, nierfalen of artrose worden heel vaak onzindelijk. Zodra de dierenarts dat medische probleem heeft verholpen, zul je zien dat de kat gewoon weer op de bak gaat. 

Pijn associëren met de kattenbak
Hoe dat komt? Stel je voor dat een kat een poos hevige diarree had, of juist een verstopping. Of dat hij pijn had bij het plassen omdat er een probleem was met zijn urinewegen. Dan gaat hij de pijn die hij voelt tijdens het doen van zijn grote of kleine boodschap associëren met de kattenbak. Daar was hij steeds toen hij pijn had, dus hij gaat ervan uit dat hij maar beter ver weg kan blijven van dat ding. Hij denkt dat zijn pijn een relatie heeft met de kattenbak, dus zoekt hij een andere plek om te plassen of te poepen.

Dat is dan ook de reden voor de eerste vraag die iedere gedragstherapeut stelt wanneer er iemand bij hem komt met een onzindelijke kat: ‘Ben je al bij de dierenarts geweest?’ De dierenarts kan namelijk onderzoeken of de kat lichamelijk in orde is en kan een medische oorzaak van het binnen plassen of poepen uitsluiten. Heel erg belangrijk dus als jouw kat het regelmatig naast de bak doet: eerst even naar de dierenarts. 

Wildplassen, wildpoepen en de kattenbak
Als een lichamelijke oorzaak is uitgesloten en je kat plast (of poept) nog steeds in huis, zit het probleem ’m in de kattenbak, of in stress rondom die kattenbak. Soms zie je dat in een huis waar conflicten zijn tussen de katten, dieren gaan wildplassen of wildpoepen. Bijvoorbeeld omdat ze niet meer op de kattenbak durven. Op die bak ben je namelijk nogal kwetsbaar en als er één pestkop bij je woont die jou daar steeds opwacht om jou lastig te vallen, kan dat zomaar reden zijn dat je niet meer op de bak durft. Er zijn katten die weigeren op de bak te gaan als het drolletje van de vorige keer er nog in ligt, maar ook kan een kat een hekel krijgen aan zijn bak omdat die bak op een drukke plaats in huis staat. Als jouw kat niet op de bak wil, probeer dan te observeren wat hij doet. Komt hij naar de bak, gaat hij er even in en loopt hij dan weer weg? Miauwt hij als hij naar de kattenbak loopt? Rent hij direct na het plassen de bak uit zonder zijn plasje te begraven? Dan is de kans groot dat de bak hem niet bevalt. Dat kan aan de bak liggen, aan het formaat ervan of de geur erin (is de bak wel schoon?). Ook kan het zo zijn dat de bak niet groot genoeg is voor jouw kat, dat er een deksel op zit of juist omdat er géén deksel op zit. Ook de plek waar de bak staat heeft invloed op de vraag of je kat er graag op wil. Veel katten vinden het niet prettig om op een bak te zitten waar veel mensen en dieren langslopen. 

Wildplassen, wildpoepen en de kattenbakvulling
Ook het soort kattenbakvulling kan ervoor zorgen dat een kat niet graag op zijn bak gaat. Er zijn katten die een hekel hebben aan grove kattenbakvulling of die absoluut weigeren hun behoefte te doen op geparfumeerd grit. Sommige katten hebben een voorkeur voor hout, andere voor tuinaarde of zandbankzand. Sowieso adviseren kattengedragsdeskundigen om meerdere bakken in huis te hebben, meestal is het advies één bak per kat, plus één extra. Om erachter te komen wat jouw kat lekker vindt plassen en poepen, kun je proberen om meerdere bakken in huis te zetten, in elke bank een andere vulling te doen, bakken met en zonder deksel neer te zetten en bijvoorbeeld bakken met hoge en lage instap. Dan kan elke kat kiezen wat hij prettig vindt.